Ukraine sẵn sàng đàm phán và đưa ra điều kiện ngưng tấn công nhà máy lọc dầu Nga

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 21/9 tuyên bố Kiev sẽ tạm dừng các cuộc tấn công vào các nhà máy lọc dầu của Nga nếu Điện Kremlin có những bước đi giảm leo thang tương ứng. Phát biểu được đưa ra chỉ vài ngày trước thềm Đại hội đồng Liên hợp quốc tại New York, nơi ông dự kiến gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump bên lề sự kiện.

Theo ông Zelensky, ngành năng lượng, cơ sở hạ tầng trọng yếu và hoạt động xuất khẩu lương thực của Ukraine cần ngừng trở thành mục tiêu tấn công của Nga, và điều này sẽ dẫn đến các bước giảm leo thang tương ứng từ phía Kiev. Nhà lãnh đạo Ukraine nhấn mạnh “cuộc chiến chống Ukraine phải chấm dứt” và không loại trừ khả năng đối thoại trực tiếp với người đồng cấp Nga Vladimir Putin, nhưng đặt điều kiện bất kỳ cuộc gặp nào cũng phải gắn với kết quả cụ thể và bảo đảm an ninh thực chất, đồng nghĩa Ukraine phải được bảo đảm rằng Nga sẽ không tiến hành chiến dịch quân sự mới trong tương lai.

Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh chiến dịch tập kích tầm xa của Ukraine vào hạ tầng lọc dầu Nga đã đạt quy mô chưa từng có. Theo phân tích của Financial Times dựa trên dữ liệu từ công ty Rochan Consulting của Ba Lan, các nhà máy lọc dầu Nga đã bị UAV Ukraine tấn công ít nhất 194 lần kể từ đầu năm 2026, cao gấp 11 lần cùng kỳ năm trước, với mức cao kỷ lục 16 vụ chỉ riêng trong tháng 5.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), sản lượng lọc dầu của Nga trong tháng 6 giảm xuống còn 3,8 triệu thùng mỗi ngày, mức thấp nhất trong hơn 20 năm và giảm khoảng 30% so với cùng kỳ năm trước. Sản lượng xăng giảm 20%, sản lượng dầu diesel ước tính giảm gần 30%. Đến cuối tháng 8/2026, chỉ còn năm nhà máy lọc dầu lớn của Nga chưa từng bị UAV Ukraine chạm tới, tất cả đều nằm ở vùng Đông Siberia hoặc Viễn Đông, cách biên giới Ukraine từ 3.500 đến 6.500 km. Bộ Tổng tham mưu Các lực lượng Vũ trang Ukraine ước tính các cuộc tấn công đã vô hiệu hóa 42,74% tổng công suất lọc dầu của Nga, gây thiệt hại khoảng 13,5 tỷ USD kể từ tháng 8/2025. Ukraine cũng chuyển hướng sang các đơn vị chế biến thứ cấp như cracking xúc tác và hydrocracking, vốn cần từ sáu đến tám tháng để sửa chữa. Nhà máy lọc dầu Moscow với công suất 250.000 thùng mỗi ngày được cho là sẽ ngừng hoạt động đến đầu năm 2027.

Trước tình hình đó, Nga đã ban hành lệnh cấm xuất khẩu xăng đến hết tháng 1/2027, cấm xuất khẩu dầu diesel và nhiên liệu hàng hải đối với các nhà sản xuất đến ngày 30/9/2026, cấm các nhà giao dịch không phải nhà sản xuất xuất khẩu dầu diesel và cấm xuất khẩu nhiên liệu máy bay đến ngày 30/11/2026. Lượng dầu diesel và gasoil xuất khẩu của Nga từ ngày 1 đến 10/7 chỉ đạt khoảng 234.000 thùng mỗi ngày, giảm mạnh so với mức 400.000 thùng mỗi ngày của tháng 6 và thấp hơn nhiều mức bình quân khoảng 817.000 thùng mỗi ngày của năm 2025.

Cuộc khủng hoảng dầu diesel đã lan ra toàn cầu. Giá dầu diesel tại Mỹ tăng lên mức kỷ lục 6,51 USD một gallon, tăng 42 cent chỉ trong một tuần và vượt mức 6 USD một gallon lần đầu tiên trong lịch sử. Tại châu Âu, Pháp ghi nhận mức giá trung bình 2,41 euro một lít vào ngày 20/9, trong khi giá dầu diesel trung bình tại Anh tăng 54% lên 196,28 pence một lít kể từ khi cuộc khủng hoảng Trung Đông bùng phát vào cuối tháng 2. Tổng thống Trump đã nhiều lần đề nghị Tổng thống Zelensky ngừng các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga, với lý do những cuộc tấn công này đẩy giá dầu diesel toàn cầu tăng cao. Ông cũng tuyên bố Nga đã “mất quyền kiểm soát ngành công nghiệp dầu diesel” sau khi nhiều nhà máy lọc dầu của nước này bị Ukraine đánh trúng và ngừng hoạt động.

Tuy nhiên, cần đặt con số này trong bối cảnh rộng hơn. Một báo cáo của Viện Kinh tế Trường Kyiv (KSE) cho thấy cuộc chiến của Mỹ với Iran mới là yếu tố tác động lớn hơn đến giá dầu diesel toàn cầu. Xuất khẩu từ các quốc gia vùng Vịnh ước tính giảm 152 triệu thùng trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 8, so với mức giảm 68 triệu thùng của Nga trong cùng kỳ. Theo IEA, tổng xuất khẩu dầu diesel và gasoil đường biển toàn cầu giảm 10% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 4,7 triệu thùng mỗi ngày trong tám tháng đầu năm 2026. Tồn kho dầu diesel của Mỹ giảm xuống còn 107,9 triệu thùng tính đến ngày 11/9, mức thấp nhất cho thời điểm này trong năm kể từ khi dữ liệu bắt đầu được ghi nhận vào năm 1982.

Về tiến trình ngoại giao, khuôn khổ đàm phán ba bên Mỹ, Nga và Ukraine từng được áp dụng gần đây nhất tại Geneva vào tháng 2/2026, sau hai vòng đàm phán tại Abu Dhabi, nhưng kết thúc mà không đạt bước đột phá nào và sau đó rơi vào bế tắc khi Mỹ chuyển hướng chú ý sang cuộc chiến với Iran. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết Moscow kỳ vọng vào một cuộc gặp ba bên mới, trong khi Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov khẳng định Moscow sẵn sàng tiến hành vòng đàm phán mới về Ukraine và chưa bao giờ từ chối đối thoại. Trước đó, vào ngày 10/9, ông Peskov tuyên bố “hoàn toàn không có bất kỳ cuộc thảo luận thực chất nào” về đề xuất ngừng bắn vào hạ tầng năng lượng, nhưng sau đó lại gọi đề xuất của Tổng thống Trump là “một ý tưởng rất hay”.

Theo dự báo của IEA, nguồn cung dầu của Nga trong năm 2026 được điều chỉnh giảm 85.000 thùng mỗi ngày xuống còn 8,9 triệu thùng mỗi ngày, và năm 2027 giảm 150.000 thùng mỗi ngày xuống còn 8,8 triệu thùng mỗi ngày. Một báo cáo của Reuters nhận định tình trạng thiếu hụt dầu diesel toàn cầu được thúc đẩy bởi các cuộc xung đột tại Iran và Ukraine khó có thể giảm bớt trước năm 2027.

Nguồn tham khảo: Dân trí